Kısıtlama Kararı Nedir? Ne Zaman Kalkar? (CMK 153)
Kısıtlama kararı, müdafiin soruşturma dosyasını inceleme yetkisini sınırlar. Hangi suçlarda verilir, ne zaman kalkar, nasıl itiraz edilir?
Ceza soruşturmasında şüphelinin müdafii, kural olarak soruşturma dosyasını inceleyebilir ve istediği belgelerin örneğini harçsız alabilir (CMK md. 153/1). Bu yetkinin sınırlandırılmasına uygulamada kısıtlama kararı denir. Karar, dosyanın yalnızca müdafi ve vekil tarafından incelenmesini sınırlar; soruşturmanın kendisini durdurmaz.
Aşağıda kısıtlama kararının hangi suçlarda verilebildiğini, kararı kimin verdiğini, karara rağmen görülebilen belgeleri ve kararın ne zaman sona erdiğini özetliyoruz.
Kısıtlama Kararı Hangi Suçlarda Verilebilir?
Müdafiin dosyayı inceleme ve belge örneği alma yetkisi, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse Cumhuriyet savcısının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Bu karar her suçta verilemez; CMK md. 153/2 suçları tek tek sayar:
- Kasten öldürme (TCK md. 81, 82, 83)
- Birinci fıkra hariç cinsel saldırı (md. 102) ve çocukların cinsel istismarı (md. 103)
- Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti (md. 188)
- Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (md. 220)
- Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve devlet sırlarına karşı suçlar ile casusluk (md. 302–337 arasında sayılanlar)
- 6136 sayılı Kanundaki silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu md. 160’taki zimmet ve 5607 sayılı Kaçakçılıkla Mücadele Kanunundaki suçlar
Listede yer almayan bir suçla ilgili soruşturmada kısıtlama kararı verilemez. Bunun yanında soruşturma evresindeki usul işlemleri, savunma haklarına zarar vermemek koşuluyla zaten gizlidir (CMK md. 157).
Kısıtlama Kararını Kim Verir?
Karar, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine soruşturma evresinde görevli hâkim, yani sulh ceza hâkimliği tarafından verilir. Savcılık bu kararı kendisi veremez. Kararın gerekçesinde, dosyanın incelenmesinin soruşturmanın amacını nasıl tehlikeye düşüreceğinin gösterilmesi beklenir.
Kısıtlama Kararına Rağmen Görülebilen Belgeler
Kısıtlama kararı dosyanın tamamını kapatmaz. CMK md. 153/3’e göre aşağıdaki belgeler kısıtlanamaz:
| Belge | Kısıtlanabilir mi? |
| Yakalanan kişinin veya şüphelinin ifadesini içeren tutanak | Hayır |
| Bilirkişi raporları | Hayır |
| Şüphelinin ve müdafiin hazır bulunmaya yetkili olduğu diğer adli işlemlere ilişkin tutanaklar | Hayır |
| Tanık beyanları, yazışmalar, diğer deliller | Evet (kararın kapsamına göre) |
Ayrıca avukatın şüpheliyle görüşme, ifade alma veya sorgu süresince yanında olma ve hukuki yardımda bulunma hakkı engellenemez ve kısıtlanamaz (CMK md. 149/3). Yani kısıtlama kararı bulunan bir dosyada da şüpheli, ifadesini müdafii yanında verebilir.
Kısıtlama Kararı Ne Zaman Kalkar?
Kanunda kısıtlama kararı için belirli bir gün sayısı öngörülmemiştir. Kararın etkisi en geç iddianamenin mahkemece kabulüyle sona erer: bu tarihten itibaren müdafi dosya içeriğini ve muhafaza altına alınmış delilleri inceleyebilir, bütün tutanak ve belgelerin örneklerini harçsız alabilir (CMK md. 153/4). Soruşturma kovuşturmaya yer olmadığına dair kararla biterse kısıtlamanın konusu da ortadan kalkar.
Soruşturmanın genel işleyişi için Ceza Hukukunda Soruşturma Süreci Nasıl İşler? yazımıza bakabilirsiniz.
Kısıtlama Kararına İtiraz
Kısıtlama kararı bir hâkim kararı olduğundan itiraz yoluna gidilebilir (CMK md. 267). İtiraz, kararı öğrenme gününden itibaren iki hafta içinde, kararı veren sulh ceza hâkimliğine dilekçeyle yapılır (md. 268/1). Hâkimlik itirazı yerinde görmezse dosyayı en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir; inceleme merci, numara olarak kendisini izleyen sulh ceza hâkimliğidir (md. 268/2–3).
Mağdur vekili de etkilenir mi?
Evet. CMK md. 153’teki haklardan suçtan zarar görenin vekili de yararlanır (md. 153/5); kısıtlama kararı bu nedenle mağdur vekilinin dosyayı incelemesini de sınırlar.
Sık Sorulan Sorular
Kısıtlama kararı kaç gün sürer?
Kanunda gün olarak bir süre yoktur. Kısıtlama en geç iddianamenin mahkemece kabul edildiği tarihte sona erer; bu tarihten sonra dosyanın tamamı incelenebilir.
Kısıtlama kararı olan dosyada ifade verilir mi?
Evet. Kısıtlama soruşturmayı durdurmaz. Şüpheli ifadesini müdafii yanında verebilir ve ifade tutanağı kısıtlama kapsamına alınamaz.
Kısıtlama kararına itiraz süresi ne kadar?
İtiraz, kararın öğrenildiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren sulh ceza hâkimliğine yapılır.
Kısıtlama kararı her suçta verilebilir mi?
Hayır. Karar yalnız CMK md. 153/2’de sayılan suçlara ilişkin soruşturmalarda ve soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecek durumlarda verilebilir.
Ceza hukukuna ilişkin diğer konular için Ceza Hukuku ve Cezai Sorumluluk sayfasına bakabilirsiniz.
Dayanak: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md. 149, 153, 157, 267, 268.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık yerine geçmez.
